Tám giờ tối. Điện thoại dựng trên chồng sách. Bạn hít một hơi, bấm nút quay, nói tới câu thứ ba thì vấp. Xoá. Quay lại. Đến cái thứ tám thì giọng cứng như đọc bản tin. Bạn tắt máy, dọn chồng sách, và kết tội cho mình: chắc mình không có duyên lên hình.

Chuyện lạ là buổi trưa cùng ngày, cũng chính bạn ngồi với khách, giải thích sản phẩm gọn gàng, còn pha được câu đùa. Nên cách nói trước ống kính không phải chuyện thiếu kỹ năng. Nghề bạn đầy một bụng, cái miệng bạn vẫn thế. Chỉ có bối cảnh đổi.

Câu mình nghe nhiều nhất từ các anh chị chủ doanh nghiệp: “Ngồi với khách thì em nói cả buổi không hết, mà bật camera lên là em đứng hình.” Bài này mình viết ra đúng cái chỗ đó, kèm một bài tập mỗi ngày đúng 1 phút, làm đủ 14 ngày.

1. Vì sao ngồi với khách thì duyên, bật camera lên là đơ

Khi có người thật trước mặt, bạn không hề “diễn thuyết”. Bạn đang phản ứng. Khách nhíu mày một cái là bạn tự biết phải giải thích lại. Khách cười là bạn biết mình đi đúng đường. Cả cuộc nói chuyện có người dẫn đường cho bạn mà bạn không để ý.

Bấm quay là mất sạch đường dẫn đó. Cái ống kính đen thui, không nhíu mày, không cười, không gật. Không ai phản hồi thì bạn tự phản hồi cho mình. Vừa nói vừa ngồi ghế trọng tài chấm chính mình từng câu. Hai việc đó mà làm cùng lúc thì ai cũng vấp.

Chỗ này có một cái bẫy. Vấp xong, phản xạ của người tử tế và chăm chỉ là luyện thêm: học thuộc kịch bản kỹ hơn, quay đi quay lại cả buổi chiều cho tới khi “đạt”. Càng luyện kiểu đó thì càng gồng, càng gồng thì nghe càng giả. Mình thấy nhiều anh chị đi hết một buổi chiều mà clip cuối còn cứng hơn clip đầu.

Mình có đọc một kênh bên Trung Quốc chuyên dạy người ta nói trước máy quay. Một video của họ được gần 30.000 người bấm lưu, và người làm kênh tự kể chính mình cũng mới vào nghề mấy tháng, từng mất cả buổi cho một clip, không có chữ nhắc là quên lời. Điều họ tổng kết ngắn thôi: thứ cảm giác đó chơi mới ra, luyện thì không ra.

2. Cách nói trước ống kính bắt đầu từ chỗ bạn thoải mái nhất

Nếu tự nhiên là thứ chơi ra, thì việc đầu tiên không phải mở kịch bản. Việc đầu tiên là đi tìm bản ghi hình lúc bạn đang thoải mái nhất, để biết bạn “bình thường” trông như thế nào.

Chỗ đó có sẵn, miễn phí, mỗi tuần bạn dùng vài lần mà không để ý: cuộc gọi video với người nhà hoặc bạn thân. Lần tới gọi, bạn phóng to khung hình của chính bạn lên và vừa nói vừa ngó. Nhìn cái cách bạn cười. Cách bạn nghiêng đầu khi nghe. Cách bạn ngắt câu, chỗ bạn kéo dài giọng, chỗ bạn buột ra một tiếng “à”.

Đó là bản gốc. Và cách nói trước ống kính gọn nhất là bắt chước đúng bản gốc ấy, không bắt chước ai khác. Không cần lấy nhịp của một người đang viral, không cần giọng dẫn chương trình, không cần cái tay chém gió của người bạn vừa xem tối qua. Bắt chước chính mình thì không có gì phải gồng, vì bạn đã làm được rồi.

Ghi ra giấy hai ba nét bạn thấy ở mình trong cuộc gọi đó. Kiểu “mình hay nghiêng đầu”, “mình nói nhanh rồi tự chậm lại”, “mình cười trước khi vào câu chính”. Ba nét đó chính là phần “giống bạn” mà người lạ sẽ nhận ra sau này.

3. Bài tập 1 phút mỗi ngày, làm đủ 14 ngày

Đây là phần làm được ngay hôm nay. Không cần phòng đẹp, không cần đèn, không cần ai bấm máy giúp.

  1. Mỗi ngày 1 phút, camera trước, 4 câu. Lúc nào rảnh thì bật camera trước lên và kể một việc nhỏ trong ngày theo đúng bốn câu hỏi: hôm nay có chuyện gì, bạn nghĩ gì về nó, vì sao bạn thấy vậy, lần sau bạn sẽ làm khác chỗ nào. Hết. Đúng 1 phút.
  2. Quay xong không đăng, không coi lại. Nghe vô lý mà đây là chỗ nhiều người bỏ cuộc. Ngày đầu coi lại là bạn sẽ chấm điểm mình, chấm điểm thì lại gồng, gồng thì hôm sau không muốn bật máy nữa. Cứ quay rồi để đó.
  3. Xen vào đó, 1 lần soi cuộc gọi video. Trong 14 ngày, chọn một hai lần gọi cho người nhà và phóng to khung của bạn lên như ở mục 2. Đây là lần duy nhất bạn được phép ngắm mình, và ngắm lúc đang thoải mái, không phải lúc đang diễn.
  4. Tới ngày quay thật, đọc to kịch bản 7 đến 8 lần. Đọc thành tiếng, không đọc bằng mắt. Mục đích không phải thuộc lòng, mục đích là cho cái miệng quen đường trước, để lúc bấm máy bạn chỉ còn việc nói.
  5. Bám chữ nhắc 90 phần trăm, chừa 10 phần trăm cho mình. Có dùng teleprompter thì cứ dùng, nhưng để dành một phần mười cho phần bạn nói tự do, chệch khỏi giấy. Đúng cái 10 phần trăm đó mới là chỗ người xem thấy bạn là người, không phải cái máy đọc.
  6. Coi ống kính như một người quen đang ngồi đối diện. Chọn sẵn một người cụ thể trong đầu, một khách cũ bạn thấy dễ nói chuyện nhất. Bạn đang kể cho người đó, không đang phát sóng cho thiên hạ.
  7. Hết ngày thứ 14 mới ngồi coi lại từ clip đầu tới clip cuối. Coi một lượt, không chấm điểm, chỉ tìm một chuyện: chỗ nào bạn nghe giống bạn nhất. Giữ chỗ đó.

Cả bài tập cộng lại là 14 phút cho 14 ngày. Ít hơn một buổi chiều bạn ngồi quay lại clip lần thứ tám.

4. Ba sai lầm hay gặp khi luyện cách nói trước ống kính

Ba cái này mình gặp gần như ở mọi anh chị mới bắt đầu.

  • Học thuộc lòng kịch bản rồi đọc lại. Thuộc lòng nghĩa là bạn phải nhớ đúng thứ tự chữ. Quên một chữ là đứt cả đoạn, mà đứt thì phải xoá, xoá thì mất tinh thần. Đọc to nhiều lần cho quen miệng khác hẳn với học thuộc từng chữ.
  • Dồn cả buổi chiều quay cho xong một clip. Đến lần thứ tám thì cổ bạn mỏi, mặt bạn cứng, và cái clip “đạt” nhất trong ngày thường lại là clip đầu, lúc bạn còn chưa kịp lo. Thà 1 phút mỗi ngày trong 14 ngày, còn hơn một buổi chiều rồi nghỉ ba tuần.
  • Đi vay giọng của người đang viral. Bạn xem một video triệu view rồi cố nói theo nhịp đó. Người xem không so bạn với người kia, người xem chỉ cảm được là bạn đang không phải bạn. Cái mất lớn nhất khi vay giọng là mất luôn thứ duy nhất bạn có sẵn hơn họ: nghề của bạn.

Có một sai lầm thứ tư nhẹ hơn nhưng dai hơn: chờ đủ điều kiện mới bắt đầu. Chờ mua đèn, chờ sửa lại góc phòng, chờ rảnh hơn tháng sau. Càng chờ thì càng không đăng, càng không đăng thì càng mất tự tin, và vòng đó tự nó siết lại.

5. Máy quay không tạo ra niềm tin, nghề của bạn mới tạo

Khách trả tiền cho cái nghề trong tay bạn, và cho cái tâm bạn bỏ vào việc. Ống kính chỉ làm đúng một việc: mở một khung cửa cho người lạ ngó vào và thấy hai thứ đó. Cửa sổ không cần lộng lẫy. Cửa sổ cần trong.

Mình nói điều này sau khi đã xây kênh bằng tay mình. Kênh cho thuê lên 34.000 follow trong 6 tháng. Kênh Nội Thất Cho Con lên 80.000 follow trong 2 năm đầu, từ số 0. Một video chủ đề môi giới cho thuê phòng chạy tới 4 triệu view trong 2 tháng, một video chủ đề giường tầng 2,8 triệu view.

Và trong tất cả những video đó, không có cái nào mình nói mượt như phát thanh viên. Cái chạy được là cái nói đúng chuyện người ta đang thắc mắc, bằng giọng của một người thật. Bạn không thiếu chuyện để nói. Bạn có cả một bụng nghề. Bạn chỉ đang thiếu cái quen tay.

6. Ba điều mình tin hơn sau 5 năm làm marketing

Làm marketing 5 năm, trong đó 3 năm làm marketing tổng thể, mình tin hơn vào ba điều.

Một là cái tự nhiên không sinh ra từ việc gồng thêm, nó sinh ra từ lúc bạn hạ được cái gồng xuống. Nên bài tập 1 phút không có mục tiêu “nói hay”. Nó chỉ có mục tiêu duy nhất là làm cho việc bật camera trở thành chuyện thường.

Hai là số lần quan trọng hơn chất lượng từng lần. Mười bốn cái clip 1 phút chẳng ai xem sẽ đưa bạn đi xa hơn một clip hoàn hảo bạn quay cả buổi chiều rồi không dám đăng. Đúng, đủ, đều. Cái “đều” là cái khó nhất và cũng là cái quyết định.

Ba là bạn không cần giống ai để được tin. Người lạ theo bạn vì họ thấy một người biết nghề đang nói thật, không vì bạn tròn vành rõ chữ. Thật hơn có giá hơn hoàn hảo hơn, ở chỗ này thì luôn đúng.

Câu hỏi thường gặp

Tập đủ 14 ngày là hết đơ trước ống kính chưa?

Chưa hết hẳn, nhưng bạn sẽ thấy khác bằng mắt thường. Sau 14 ngày, việc bật camera không còn là sự kiện phải chuẩn bị tinh thần nữa. Cái đơ còn lại sẽ rụng dần theo số lần bạn quay thật, không rụng theo số ngày bạn tập thêm.

Dùng chữ nhắc, teleprompter có bị lộ không?

Không lộ nếu bạn chừa phần cho mình. Cứ bám khoảng 90 phần trăm nội dung trên giấy, để dành 10 phần trăm nói chệch ra, thêm một ví dụ, một câu đùa, một chỗ bạn tự sửa lời. Người xem cảm được phần tự do đó, và đó là phần làm bạn giống người.

Chủ doanh nghiệp có nhất thiết phải tự lên hình không?

Không nhất thiết, nhưng nếu bạn là mặt của thương hiệu thì việc này không thuê được. Khác chuyện tự đi học dựng phim hay chạy quảng cáo, mấy việc đó nên giao. Lên hình kể nghề là việc chỉ bạn làm được, và nó rẻ hơn mọi thứ bạn định thuê.

Quay bao lâu cho một clip là hợp lý?

Ngắn hơn bạn tưởng. Nếu đã đọc to kịch bản 7 đến 8 lần trước đó, bạn thường xong trong vài lần bấm máy. Khi thấy mình sắp bước sang lần thứ tám mà vẫn chưa ổn, hãy tắt máy nghỉ chứ đừng ép, vì từ đó trở đi chỉ tệ thêm.

Không có phòng đẹp, không có đèn thì tập được không?

Được, vì bài tập 1 phút không dùng tới thiết bị nào. Camera trước của điện thoại và một chỗ có ánh sáng tự nhiên là đủ cho cả 14 ngày. Phần thiết bị chỉ đáng đầu tư khi bạn đã quay đều và biết rõ mình cần cải thiện chỗ nào.

Câu hỏi để bạn tự soi: trên thang 10, lúc bấm nút quay bạn đang đơ ở mức mấy, và bao lâu rồi bạn nói câu “để tuần sau quay”?

Nếu bạn muốn tự học theo một đường đi có thứ tự thay vì mò từng mảnh, khoá online Làm Chủ Marketing là nơi mình xếp sẵn các bước, bạn học lúc nào cũng được.

Cùng vẽ bản đồ marketing cá nhân hóa cho doanh nghiệp bạn.
Mình là Hiền Phan, biết ơn bạn đã tới đây❤️