Có chủ tiệm tuyển được một bạn marketing, bốn tháng sau bạn ấy nghỉ, tuyển người mới vào thì chuyện lại lặp lại y vậy. Có người thấy quảng cáo đắt là tắt, vắng khách lại hoảng mà bật lại, và giá sau mỗi lần bật lại luôn cao hơn trước. Có người tới mùa thấp điểm là lo mất ngủ, dù mùa ấy năm nào cũng quay lại đúng ngày.

Ba chuyện nghe có vẻ khác nhau, nhưng nhìn kỹ thì chỉ là một dạng sai lầm kinh doanh lặp lại: năm nào cũng gặp đúng vấn đề cũ, và năm nào mình cũng xử lý nó bằng đúng một cách cũ.

Mình từng nghe một đoạn trong video nói về chuyện tình cảm, không liên quan gì tới kinh doanh, nhưng được chia sẻ tới gần 5.800 lần. Nghe xong, mình lại nghĩ ngay tới marketing: bài học nào mình chưa thật sự học xong, nó sẽ còn quay lại tìm mình, tới khi nào mình chịu đổi cách phản ứng.

1. Vì sao sai lầm kinh doanh lặp lại mỗi năm

Đổ cho hoàn cảnh là phản ứng quen nhất của người làm chủ: tại năm nay xui, tại đợt này nhân sự không hợp, tại thị trường đang khó. Nhưng một chuyện quay lại tới lần thứ ba thì khó gọi là xui được nữa. Nó giống một bài học mình chưa làm xong hơn, và mình vẫn đang trả lời nó bằng đúng một kiểu phản ứng cũ.

Dấu hiệu dễ nhận nhất của sai lầm kinh doanh lặp lại là mình đã nghe chính mình nói một câu quen thuộc hai, ba lần trong vài năm liền: “năm nay chắc do thị trường”, “năm nay chắc do gặp nhân sự không hợp”. Nếu câu đó lặp lại, nhiều khả năng vấn đề không nằm ở thị trường hay ở người, mà nằm ở cách mình luôn phản ứng giống nhau mỗi lần gặp chuyện.

Mình cũng từng ở trong vòng lặp đó. Có giai đoạn marketing của mình chạy rời rạc, không theo một hệ thống nào, tới mức có lần tài khoản doanh nghiệp chỉ còn đúng 2 triệu ngay trước ngày phải trả lương. Vòng lặp đó chỉ dừng lại khi mình nhìn marketing như một bức tranh tổng thể, chứ không còn xử lý từng việc rời rạc theo cảm xúc lúc đó.

2. Ba vấn đề hay quay lại nhất ở doanh nghiệp nhỏ

Không phải doanh nghiệp nào cũng gặp đúng ba chuyện này, nhưng đây là ba kiểu lặp lại quen mặt nhất:

  • Nhân sự marketing nghỉ liên tục. Tuyển một bạn, được vài tháng bạn nghỉ, tuyển bạn khác vào thì vài tháng sau cũng nghỉ. Phản ứng quen thuộc: hễ bạn marketing nghỉ là chủ tự ôm làm luôn, tới khi đuối thì lại vội tuyển người mới trong hoảng loạn.
  • Quảng cáo tắt mở theo cảm xúc. Thấy vắng khách là tăng tiền quảng cáo, thấy chi phí lên cao là tắt. Giá quảng cáo sau mỗi lần tắt mở như vậy thường không rẻ đi, mà đắt hơn lần trước.
  • Mùa thấp điểm lặp lại đúng hẹn. Năm nào tới tháng đó cũng vắng khách, và năm nào cũng lo đúng kiểu lo của năm trước, dù mùa đó đã lặp lại nhiều năm liên tiếp.

Ba chuyện này thường không đứng riêng. Nhân sự marketing nghỉ khiến quảng cáo không ai theo dõi sát, chi phí âm thầm tăng. Chi phí tăng lại đúng lúc mùa thấp điểm tới, khiến người làm chủ vừa lo khách vừa lo tiền. Gỡ được một chuyện, hai chuyện còn lại cũng đỡ nặng hơn.

3. Cách làm: bài tập 20 phút nhận diện vòng lặp

Không cần giải quyết hết mọi chuyện trong một lần. Chỉ cần một tờ giấy, một cây bút, và đúng 20 phút cho bài tập bốn bước này:

  1. Liệt kê. Ghi ra giấy đúng 3 chuyện marketing năm nào cũng lặp lại ở doanh nghiệp mình.
  2. Soi lại phản ứng cũ. Bên cạnh mỗi chuyện đó, ghi thật xem từ trước tới nay mình vẫn hay xử lý ra sao, ví dụ thấy vắng khách là tăng tiền quảng cáo, hoặc bạn marketing nghỉ là tự làm luôn.
  3. Viết phản ứng mới. Với mỗi chuyện, nghĩ ra một cách xử lý khác hẳn để áp dụng lần sau, phải gọi được tên thành một việc làm rõ ràng, không phải một ý định mơ hồ.
  4. Đặt lịch nhắc. Mở lịch điện thoại, đặt nhắc đúng ba phản ứng mới đó vào đúng tháng chuyện hay xảy ra.

Làm xong bốn bước này, tới lúc chuyện cũ quay lại, mình không phải nghĩ trong lúc đang hoảng nữa. Chỉ cần mở lời nhắc ra và làm theo đúng cái mình đã chọn lúc còn bình tĩnh.

4. Sai lầm hay gặp khi làm bài tập này

Nhiều người làm tới bước liệt kê rồi dừng, bỏ qua bước soi lại phản ứng cũ, nên không nhìn ra quán tính của chính mình, chuyện vẫn lặp lại giống cũ. Có người viết phản ứng mới nhưng mơ hồ kiểu sẽ bình tĩnh hơn, tới lúc hoảng thì vẫn không biết làm gì khác, vì không có hành động cụ thể để làm theo. Có người bỏ luôn bước đặt lịch nhắc, nên tới đúng tháng chuyện cũ quay lại thì quên mất mình đã từng chọn phản ứng mới nào. Và có người cố sửa cả ba chuyện cùng lúc, vừa đổi cách tuyển người, vừa đổi cách chạy quảng cáo, vừa lo mùa thấp điểm, rồi đuối giữa đường, không chuyện nào đi tới đâu.

5. Ba điều mình rút ra sau nhiều lần thấy sai lầm kinh doanh lặp lại

Mình tin hơn vào 3 điều sau mỗi lần nhìn lại một vòng lặp cũ.

Một là, chuyện quay lại lần thứ ba không còn là vận xui, mà là một phản ứng cũ chưa đổi. Hai là, không cần sửa hết mọi thứ trong một lần, chỉ cần đổi đúng một phản ứng cho một chuyện, rồi làm tiếp. Ba là, quyết định tốt nhất luôn được chọn lúc đầu còn tỉnh, không phải lúc đang hoảng giữa mùa thấp điểm hay giữa lúc vừa mất một bạn marketing.

6. Khi vấn đề cũ quay lại, điều gì sẽ khác

Bạn có thấy doanh nghiệp mình trong những chuyện ở trên không? Nếu có, không cần ôm giải hết ba chuyện ngay một lượt. Chỉ cần dừng lại thói quen phản ứng cũ, bắt đầu từ đúng một chuyện lặp lại nhiều nhất.

Nhìn marketing như một hệ thống có hồ sơ khách hàng, có phễu, có quy trình rõ ràng, giúp mình thấy vòng lặp sớm hơn, trước khi nó kịp quay lại lần nữa. Đó cũng là lý do mình vẫn hay nhắc tới việc vẽ một tấm bản đồ marketing rõ ràng cho doanh nghiệp, thay vì xử lý từng việc rời rạc mỗi khi nó nổi lên.

Mình không nói bạn phải bỏ hết cách làm cũ ngay lập tức. Chỉ cần bắt đầu bằng đúng bài tập 20 phút ở trên, chọn một chuyện lặp lại nhiều nhất, viết một phản ứng mới, rồi đặt lịch nhắc. Lần tới khi chuyện đó quay lại, bạn sẽ có một thứ để làm theo, thay vì phải nghĩ lại từ đầu giữa lúc đang hoảng.

Câu hỏi thường gặp

Vấn đề lặp lại là do xui hay do mình?

Phần lớn không phải do xui. Khi một chuyện quay lại tới lần thứ ba, nhiều khả năng đó là một phản ứng cũ chưa đổi, không phải vận may ngẫu nhiên. Nhìn theo hướng này giúp mình chủ động đổi cách làm, thay vì chờ năm sau đỡ xui hơn.

Bài tập 20 phút này làm một mình được không?

Được. Bài tập chỉ cần một mình, một cây bút và lịch điện thoại. Nếu doanh nghiệp có thêm người làm marketing, có thể làm chung để cả hai cùng nhớ phản ứng mới đã chọn, nhưng không bắt buộc phải có người thứ hai mới làm được.

Nếu liệt kê ra nhiều hơn 3 chuyện lặp lại thì sao?

Cứ liệt kê hết ra giấy trước, sau đó chọn đúng 3 chuyện ảnh hưởng doanh nghiệp nhiều nhất để viết phản ứng mới. Làm hết một lúc dễ bỏ giữa đường, chọn ít mà làm xong còn hơn chọn nhiều mà không đụng tới cái nào.

Bao lâu nên làm lại bài tập này một lần?

Có thể làm lại mỗi khi một mùa thấp điểm hoặc một vấn đề cũ sắp tới gần, dựa theo đúng lịch nhắc đã đặt từ lần làm trước. Không cần làm liên tục mỗi tuần, chỉ cần làm đúng lúc trước khi chuyện cũ quay lại.

Vấn đề nào ở doanh nghiệp bạn đã lặp lại từ năm này sang năm khác, mà tới giờ bạn vẫn đang xử lý nó bằng đúng một cách cũ?

Nếu bạn muốn nhìn toàn bộ những vấn đề này trong một bức tranh marketing rõ ràng hơn, thay vì xử lý từng chuyện rời rạc mỗi khi nó quay lại, có thể tham khảo thêm ở khoá Làm Chủ Marketing.

Cùng vẽ bản đồ marketing cá nhân hóa cho doanh nghiệp bạn.
Mình là Hiền Phan, biết ơn bạn đã tới đây❤️